Jak się bronić przed manipulacją

26 listopada 2016

Z manipulacją mamy do czynienia na co dzień. Prawie każdy z nas albo był ofiarą tego zjawiska, albo stosował którąś z technik manipulowania, często nieświadomie. Jeżeli już wiemy, że ktoś w taki sposób wywiera na nas wpływ, powinniśmy zareagować, a jeśli dostrzeżemy, że to my stosowaliśmy manipulację wobec innych osób, mamy możliwość skorygowania naszego zachowania.

manipulacja2

 Co to jest manipulacja?

Manipulacja jako kategoria wpływu społecznego jest przez specjalistów określana jako celowe stosowanie procedur i mechanizmów, które pozwalają na kierowanie myślami, emocjami oraz zachowaniami ludzi, którzy nie są całkowicie świadomi tego, albo częściowo zdają sobie z tego sprawę. Inaczej mówiąc, manipulacja to działanie pewnej osoby zwaną manipulatorem, który celowo i intencjonalnie wywiera wpływ na jednostkę bądź grupę osób tak, aby niczego nie świadome zrealizowały jej cele i/lub potrzeby.  Manipulować można treścią i sposobem przekazywania informacji oraz emocjami drugiej osoby, aby uzyskać pożądany efekt. Manipulator zazwyczaj  pragnie osiągnąć jakąś korzyść: może to być osobista, ekonomiczna lub polityczna, przez co cierpi na tym osoba manipulowana.  Osoba manipulowana ponosi koszty:

Najczęściej z manipulacją mamy do czynienia w reklamie, metodach kontroli umysłu oraz grach, jakie ludzie prowadzą między sobą.

Dodać należy, że manipulacja w dużej mierze ma oddźwięk negatywny. Choć techniki manipulacji czasami są wykorzystywane w słusznych sprawach i z dobrymi intencjami. Poniżej zostanie przedstawionych kilka sposobów wywierania wpływu, które mogą być uznawane za manipulację.

Sposoby manipulacji

Sposoby manipulacji możemy podzielić na pięć dużych grup:

1) Manipulacja skoncentrowana na samoocenie

W tej grupie możemy wyróżnić ingracjację, która rozumiana jest jako wkradanie się w cudze łaski w ten sposób, że osoba stosująca taką technikę w celu osiągnięcia większych korzyści podnosi swoją wartość w oczach innych za pomocą udawania i oszukiwania. Badacze zajmujący się manipulacją wyróżniają w tym miejscu trzy sposoby ingracjację:

a) konformizm jako zgadzanie się z cudzymi opiniami, poglądami;

b) podnoszenie wartości partnera poprzez schlebianie;

c) manipulacja związana z autoprezentacją:

2) Manipulacja wykorzystująca dysonans poznawczy

a) stopa w drzwiach: oparta o regułę zaangażowania. Technika ta polega na tym, że w momencie kiedy spełniamy małą prośbę bez jakiegokolwiek nacisku ze strony osoby proszącej bardziej jesteśmy podatni na spełnienie większej prośby ale w momencie gdy prosi nas ta sama osoba, jest ona dla nas sympatyczna, wywiera średnią presję, prośba jest tego samego typu co poprzednia a nasz wysiłek w jej spełnienie nie jest duży.

b) dwie stopy w drzwiach: jest skuteczniejszą metodą od poprzedniej. Polega na tym, iż między małą prośbą a większą wprowadzamy pośrednią prośbę, np. Ktoś pyta nas na ulicy: „Poświęci mi Pan/i chwilkę czasu?” Po twierdzącej odpowiedzi pada kolejne pytanie: „Czy uważa Pan/i, że powinno się pomagać osobom w trudnej sytuacji?” Aby zachować o sobie dobre zdanie odpowiadamy twierdząco. Wtedy pada pytanie właściwe: „Czy zechciałby Pan/i ofiarować dowolną kwotę na fundację, która pomaga takim osobom?” I co teraz? Jeśli nie przyłączymy się i nie damy jakiegoś datku to zaczniemy o sobie źle myśleć i wydawać nam się będzie, że inni też o nas będą mieć złe zdanie.

c) liczy się każdy grosz: sytuacja podobna nieco do poprzedniej z tym, że tutaj od razu zostajemy poproszeni o datek z dodatkiem „liczy się każdy grosz”.

d) eskalacja żądań: polega na wprowadzeniu drugiej osoby w błąd. Z tą techniką mamy do czynienia np. w sklepie, kiedy na metce jest mniejsza kwota niż ta, którą faktycznie mamy uiścić. Chodzi przede wszystkim o zwabienie klienta.

3) Manipulacja emocjami

a) stopa w ustach: jako technika dialogu. Pytamy rozmówcę o jego samopoczucie. Kiedy ludzie publicznie podkreślają, że czują się dobrze to czują się zobowiązani do pomagania innym, aby nie pogorszyć u siebie złego samopoczucia.

b) wzbudzanie poczucia winy: polega na tym, że manipulator gra skrzywdzoną ofiarę w celu uzyskania jak najwięcej. Osobie manipulowanej zdaje się, że sprawiła tej osobie ból i zdecydowanie często była skłonna do zadośćuczynienia, w tym wypadku odpowiadała pozytywnie na jakąś prośbę manipulatora.

4) Manipulacja poczuciem kontroli

a) bezlitosny partner: technika polega na odmówieniu czegoś nie wprost, np. mówimy, że nie możemy wyjechać z koleżanką na weekend, bo nasz partner miałby nam za złe, choć wiemy, że to ewidentne kłamstwo.

b) wszystko albo nic: polega na tym, że publicznie stwierdzamy, że żadnych ustępstw nie będzie jak i również nie zgadzamy się na żadne negocjacje, w ten sposób zmuszamy drugą stronę do przyjęcia w całości naszego stanowiska.

 5) Manipulacja oparta na wrodzonych automatyzmach

a) autorytet: technika często stosowana w reklamie. Aby uzyskać jak największą ilość klientów i podnieść sprzedaż produktu, firmy powołują się na znane osoby, które zareklamują dany produkt. Osoby te są stawiane za wzór i autorytet wśród społeczności.

manipulacja-stopSposoby obrony przed manipulacją

Techniki te możemy podzielić na dwie grupy:

A) Naturalne mechanizmy obronne

B) Techniki radzenia sobie z manipulacją

manipulacja

Co jeszcze w kwestii obrony przed manipulacją?

Anna Łukawska „Jak się bronić przed manipulacją”